Pinot Noir to odmiana, o której winiarze mówią z podziwem i westchnieniem jednocześnie. Daje jedne z najdelikatniejszych czerwonych win na świecie, ale jej uprawa to prawdziwe pole minowe: cienka skórka, podatność na choroby, kapryśne plony. Dlaczego kosztuje czasem więcej niż porządna wieża stereo, a jednocześnie potrafi zachwycić butelką za pięćdziesiąt złotych? Wyjaśniam dalej.
W skrócie
Pinot Noir to lekkie, eleganckie, czerwone wino wytrawne o wyraźnej owocowości i niskiej taninie (tanina to związki ze skórek, pestek i dębu, które nadają winu strukturę). Ma dom w Burgundii, ale uprawia się go dziś w niemal każdym liczącym się regionie. W Polsce butelkę dobrego pinot noir kupisz już od 50 zł za podstawowe wina, od 80-120 zł za solidne europejskie i od 200 zł wzwyż za poważne burgundy.
Jak smakuje Pinot Noir i czym różni się od innych czerwonych win
Najłatwiej poznać pinot noir po kolorze – jest wyraźnie jaśniejszy niż większość win czerwonych. Stąd określenie „kolor burgunda”: przejrzysty, rubinowy, z ceglastą obwódką u starszych butelek.
W zapachu i smaku dominują czerwone owoce: truskawka, malina, wiśnia, porzeczka. W winach, które miały kontakt z dębem, dochodzą nuty wanilii, dymu, cedru. Najlepsze roczniki rozwijają z czasem trzecią warstwę: skórę, grzyby, liść tytoniu.
Trzy rzeczy odróżniają pinot noir od ciężkich, mocno tanicznych czerwieni typu cabernet czy syrah:
- Lekkość w ustach – ciało wina bywa średnie albo wręcz lekkie.
- Wyraźna kwasowość – ta sama świeżość co w dobrym białym winie; sprawia, że pinot noir świetnie komponuje się z jedzeniem.
- Delikatna tanina – wyczuwalna, ale nie dominująca.
Finisz smakowy, czyli to, jak długo smak utrzymuje się po przełknięciu, bywa zaskakująco długi – to kolejna oznaka klasy szczepu.
Skąd pochodzi Pinot Noir i dlaczego nazywają go kapryśnym
Pinot Noir to jedna z najstarszych udokumentowanych odmian winorośli. Wzmianki o winorośli z Burgundii zbliżonej do dzisiejszego pinot noir znajdujemy u rzymskiego enologa Columelli już w I wieku naszej ery. Z Burgundii odmiana wyruszyła w świat.
Nazwa „pinot” prawdopodobnie pochodzi od francuskiego pin, czyli sosna. Grona pinot noir są małe, zwarte i stożkowe, jak nieduże szyszki. Taki kształt sprawia, że winogrona są gęsto upakowane i łatwo gniją w wilgotne lato. Dlatego pinot noir ma opinię szczepu trudnego: cienka skórka nie chroni przed szarą pleśnią, a liście bywają podatne na mączniaka. Rolnik obstawia – albo zbierze wyśmienite grona, albo straci część plonu.
Z pinot noir wywodzi się cała grupa odmian: pinot gris (szary), pinot blanc (biały) i inne. To mutacje somatyczne – naturalne, drobne zmiany w obrębie tej samej rośliny. Profile DNA tych odmian są niemal identyczne.
Gdzie rodzi się najlepszy Pinot Noir
Francja – Burgundia, ojczyzna szczepu
Burgundia to miejsce, w którym pinot noir osiąga pełnię wyrazu. Szczególnie dwa pasma winnic: Côte de Nuits na północ od Beaune i Côte de Beaune na południe. To tu, na wapiennym podłożu, powstają wina uważane za wzorzec stylu.
Burgundia ma osobliwy system klasyfikacji. Wina z najlepszych parcel to grand cru – zaledwie 33 parcele, w tym słynna Romanée-Conti (ceny powyżej 20 000 zł za butelkę). Niżej stoją premier cru, village (Gevrey-Chambertin, Chambolle-Musigny) i wina regionalne. Za 100-200 zł kupisz przyzwoite wino z mniej znanej apelacji (oficjalnie wyznaczony region produkcji), a za 500-1000 zł – poważne grand cru.
Niemcy – Spätburgunder
W Niemczech pinot noir nosi nazwę Spätburgunder i w ostatnich dekadach zrobił ogromny krok naprzód. Najlepsze roczniki z Ahr, Baden i Pfalz dojrzewają w dębie i potrafią zaskoczyć głębią. To świetny punkt wejścia w świat tego szczepu.
Włochy – Pinot Nero i Franciacorta
W północnych Włoszech, szczególnie w Alto Adige, pinot nero daje wina wyraziste, lekko korzenne, świetne do makaronów i risotto. Drugim zastosowaniem pinot noir jest Franciacorta – włoski odpowiednik szampana, gdzie robi się wina musujące blanc de noirs, czyli „białe z czerwonego”.
Nowy Świat – Oregon, Nowa Zelandia, Kalifornia
W Oregonie (Willamette Valley) chłodniejszy klimat daje wina zaskakująco zbliżone do burgundzkich – eleganckie, mineralne. Kalifornia (Sonoma, Russian River Valley) idzie w dojrzałe, koncentrowane style z akcentem dębu. Nowa Zelandia (Central Otago) daje pinot noiry intensywnie owocowe, z nutami świeżych czerwonych owoców.
Polska – Lubuskie i nie tylko
Polskie pinot noiry to wciąż młody segment. Najbardziej znane są butelki z Lubuskiego (na przykład z winnicy Aris) – dojrzewają w dębie, mają owocowość i nutę beczki. Ceny zaczynają się od około 80-100 zł za butelkę. Nie dorównują burgundzkim klasykom, ale świetnie smakują jako codzienny pinot noir „made in Poland”.
Wino i… Pinot Noir w kulturze
Pinot Noir ma wyjątkowe miejsce w popkulturze za sprawą filmu „Sideways” (2004) Alexandre’a Maya. Protagonista Miles ogłasza przy kolacji, że „nie pije żadnego pieprzonego merlota” i woli pinot noir. Według amerykańskich analiz, w ciągu roku po premierze sprzedaż pinot noir w USA wzrosła o kilkanaście procent – to chyba najskuteczniejsza reklama wina w historii kina.
W malarstwie pinot noir kojarzy się z delikatnością. Trudno o lepsze porównanie dla tych rubinowych butelek niż holenderskie martwe natury z XVII wieku, gdzie kieliszek czerwonego wina obok owoców buduje nastrój zadumy.
Jak podawać Pinot Noir
Temperatura: lekko schłodzone, około 14-16°C. Wystarczy wstawić butelkę do lodówki na 20-30 minut przed podaniem.
Kieliszek: duży kieliszek do burgunda, z szeroką czaszą zwężającą się ku górze – jego kształt pomaga zebrać aromaty.
Dekantacja: młode, poważne butelki (szczególnie burgundy) warto zdekantować na godzinę przed podaniem – ostrożnie przelać do szklanego naczynia, by wino mogło „oddychać”.
Do czego pasuje: to jedno z najbardziej „jedzeniowych” czerwonych win.
- Drób: kaczka, indyk, kurczak w sosie śmietanowym.
- Grzyby: risotto, sosy grzybowe, pierogi z grzybami.
- Ryby: łosoś, tuńczyk z grilla.
- Delikatne sery: brie, camembert, świeży kozi ser.
- Lepiej unikać: ciężkich sosów pomidorowych, ostrych przypraw, mięs mocno grillowanych.
Podsumowanie
Pinot Noir wymaga odrobiny uwagi – zarówno w winnicy, jak i w kieliszku. Odwdzięcza się lekkością, elegancją i owocowością, które świetnie komponują się z jedzeniem. Zaczynając od butelki za pięćdziesiąt złotych, łatwo złapać bakcyla. Kto wie, czy nie skończysz przy burgundzie za osiemset złotych – i czy będziesz tego żałować.
Pij odpowiedzialnie. Treści przeznaczone dla osób pełnoletnich.
